چگونه با نوجوانم صحبت کنم که گوش کند و چگونه گوش کنم که نوجوانم صحبت کند
رابطه با نوجوان؛ صمیمیت همراه با مرزبندی
یکی از نکات مهم در ارتباط با نوجوان این است که والدین لازم نیست جای دوست او را بگیرند؛ بلکه بهتر است والدی صمیمی، قابل اعتماد و در عین حال راهنما باشند. نوجوان به رابطهای نیاز دارد که در آن احساس امنیت و احترام کند، اما این رابطه نباید به معنای حذف مرزها و مسئولیتهای والدانه باشد.
والدین میتوانند با توجه به دغدغهها و علاقهمندیهای نوجوان، شناخت دوستان و فعالیتهای او، و گفتوگو درباره قوانین و انتظارات خانوادگی، از زندگی او آگاه بمانند. این آگاهی بهتر است از مسیر ارتباط و اعتماد شکل بگیرد، نه از طریق نظارت پنهانی و کنترل افراطی. توافق درباره زمان رفتوآمد، استفاده از تلفن همراه و فضای مجازی، دوستان و مسئولیتهای فردی میتواند به نوجوان کمک کند استقلال خود را در چارچوبی امن تجربه کند.
در این سن، بهتر است والدین به جای قضاوت سریع، تلاش کنند ابتدا بفهمند نوجوان چه احساسی دارد و با چه مسئلهای روبهروست. توجه به موضوعات مورد علاقه او، پرسیدن سؤالهای مناسب و اختصاص دادن زمانی برای گفتوگو، به نوجوان نشان میدهد که حضور و دیدگاه او برای والدین اهمیت دارد
گوش دادن بدون قضاوت
یکی از پیامهای اصلی کتاب این است که نوجوان پیش از دریافت راهحل و نصیحت، نیاز دارد شنیده و درک شود. گوش دادن مؤثر به معنای تأیید همه رفتارهای نوجوان نیست؛ بلکه یعنی والد احساس او را به رسمیت بشناسد و نشان دهد که برای فهمیدن تجربه او وقت میگذارد.
برای مثال، به جای اینکه والد بلافاصله بگوید: «این که مشکلی نیست، چرا اینقدر ناراحتی؟»، میتواند بگوید: «به نظر میرسد این اتفاق واقعاً ناراحتت کرده است.» چنین پاسخی به معنای موافقت با همه برداشتهای نوجوان نیست، اما به او فرصت میدهد احساسش را بهتر بیان کند و در ادامه، گفتوگویی آرامتر شکل بگیرد.
والدین بهتر است از تحقیر، تمسخر، تهدید، مقایسه کردن و نصیحتهای طولانی پرهیز کنند. این شیوهها معمولاً نوجوان را به دفاع، سکوت یا فاصله گرفتن سوق میدهد و امکان گفتوگوی سالم را کاهش میدهد.
حفظ آرامش و حل مسئله
گاهی نوجوان حرفی میزند یا رفتاری انجام میدهد که برای والدین نگرانکننده یا غیرقابلقبول است. در چنین موقعیتهایی، واکنش فوری و خشمگینانه میتواند تعارض را شدیدتر کند. حفظ آرامش به معنای بیتفاوتی یا نادیده گرفتن رفتار نادرست نیست؛ بلکه به والد کمک میکند به جای واکنش هیجانی، درباره پیامدها، مسئولیتها و راهحلهای ممکن گفتوگو کند.
در موضوعات مهم، بهتر است والد پیش از شروع صحبت، زمان مناسبی را انتخاب کند و در صورت امکان، نوجوان را نیز در جریان بگذارد. گفتوگو در زمانی که یکی از دو طرف عصبانی، خسته یا درگیر فعالیت دیگری است، معمولاً نتیجه مطلوبی ندارد. همچنین بهتر است مسائل مهم در قالب گفتوگویی کوتاه، روشن و محترمانه مطرح شوند، نه با غر زدن و تکرار مداوم.
احترام به حریم خصوصی نوجوان نیز اهمیت دارد؛ البته این حریم خصوصی مطلق نیست و در صورت وجود خطر جدی برای سلامت یا امنیت نوجوان، والدین مسئولاند مداخله مناسب و حمایت لازم را فراهم کنند. بنابراین، اعتماد و حفظ حریم خصوصی باید در کنار توجه به ایمنی و مسئولیت والدانه قرار گیرد
نگاهی به محتوای کتاب
فصلهای کتاب موضوعاتی مانند برخورد مناسب با احساسات، اطمینانیابی و نگرانی والدین، تنبیه کردن یا نکردن، حل مسئله با نوجوان، برگزاری جلسه خانوادگی، گفتوگو درباره احساسات و دوستان، و همراهی والدین و نوجوانان را بررسی میکنند.
یکی از بخشهای کتاب با روایت کارگاهی آغاز میشود که گروهی از والدین نوجوانان در آن شرکت کردهاند. نویسنده با توصیف فضای جلسه نشان میدهد که والدین، با وجود تفاوتهای فردی و خانوادگی، نگرانیها و دشواریهای مشترکی در ارتباط با نوجوانان خود دارند. در این کارگاه، والدین به جای دریافت دستورالعملهای قطعی، تشویق میشوند روشهای ارتباطی مختلف را در خانه امتحان کنند و درباره نتیجه آنها گفتوگو داشته باشند.
این رویکرد، یعنی بررسی تجربههای واقعی و اصلاح تدریجی شیوه ارتباط، میتواند برای والدین مفید باشد؛ زیرا رابطه با نوجوان نسخهای یکسان برای همه خانوادهها ندارد و لازم است با توجه به شخصیت نوجوان، شرایط خانواده و موضوع موردنظر انعطافپذیر باشد.
آشنایی با نویسندگان و مترجم کتاب
نویسندگان: ادل فابر و الین مازلیش
مترجمان: شمسالدین حسینی و الهام آرامنیا
ارتباط برقرار کردن با فرزندان در دوره نوجوانی گاهی دشوارتر از سالهای پیش به نظر میرسد. نوجوان دیگر کودک نیست، اما هنوز به بزرگسالی کامل نرسیده است. او از یک سو به استقلال، انتخاب و حریم شخصی نیاز دارد و از سوی دیگر همچنان به حمایت، راهنمایی و حضور عاطفی والدین وابسته است. قرار گرفتن میان این دو مرحله، ممکن است هم برای نوجوان و هم برای والدین با سردرگمی و تعارض همراه باشد.
در این دوره، بسیاری از والدین نمیدانند چگونه میان مراقبت و آزادی، نظارت و اعتماد، و راهنمایی و احترام به انتخابهای نوجوان تعادل برقرار کنند. والدین معمولاً درباره آینده و سلامت فرزندشان نگرانیهای بیشتری دارند و دوست دارند نوجوان به توصیههای آنان گوش دهد؛ در مقابل، نوجوان انتظار دارد احساسات و دیدگاههایش جدی گرفته شود و والدین بدون قضاوت یا جبههگیری به سخنان او گوش دهند.
کتاب «چگونه با نوجوانم صحبت کنم که گوش کند و چگونه گوش کنم که نوجوانم صحبت کند» با هدف کمک به والدین برای برقراری ارتباطی مؤثرتر با نوجوانان نوشته شده است. نویسندگان در این کتاب با استفاده از نمونههای واقعی، گفتوگوهای خانوادگی و موقعیتهای روزمره، روشهایی را برای شنیدن بهتر، صحبت کردن سازنده و حل تعارضهای میان والد و نوجوان پیشنهاد میکنند
این کتاب برای چه کسانی مناسب است؟
این کتاب میتواند برای والدینی مفید باشد که میخواهند:
ارتباطی صمیمیتر و کمتنشتر با نوجوان خود داشته باشند؛
احساسات نوجوان را بهتر بشناسند و به آنها پاسخ مناسبتری بدهند؛
از تحقیر، تهدید و نصیحتگویی مداوم فاصله بگیرند؛
درباره قوانین و مسئولیتها با نوجوان گفتوگوی سازنده داشته باشند؛
در زمان تعارض، به جای تنبیه و جدال، از حل مسئله مشترک استفاده کنند؛
میان حمایت از نوجوان و احترام به استقلال او تعادل برقرار کنند
جمعبندی
از دیدگاه روانشناسی، بسیاری از اصول مطرحشده در این کتاب همچنان ارزشمند و کاربردی هستند؛ از جمله گوش دادن فعال، احترام به احساسات نوجوان، پرهیز از تحقیر و برچسبزنی، گفتوگوی آرام و حل مسئله مشترک. با این حال، بهتر است والدین هنگام استفاده از توصیههای کتاب، به تفاوتهای فردی نوجوانان توجه داشته باشند و بدانند که ارتباط مؤثر به معنای پذیرفتن همه رفتارها یا کنار گذاشتن مرزهای خانوادگی نیست.
رابطه سالم با نوجوان، رابطهای است که در آن هم احساسات او دیده و شنیده میشود و هم قوانین، مسئولیتها و حدود ایمنی به شکل روشن و محترمانه حفظ میشوند. کتاب «چگونه با نوجوانم صحبت کنم که گوش کند و چگونه گوش کنم که نوجوانم صحبت کند» میتواند راهنمایی عملی برای والدینی باشد که میخواهند شنونده بهتری باشند و زمینه گفتوگویی امنتر و مؤثرتر را در خانواده فراهم کنند.